Het Groninger landschap is het oudste cultuurlandschap van West-Europa. Het kent een rijke geschiedenis, maar staat ook voor grote veranderingen. De landbouw in Nederland bevindt zich in woelig vaarwater. Stikstofuitstoot, vervuiling van bodem en water, verlies van biodiversiteit, klimaatverandering, hoge grondprijzen, een steeds meer op efficiëntie gerichte productie, bodemerosie en verzuring door zware machines, overmatig mestgebruik.
Hoe staat het met deze opgaven in de noordelijke kustgebieden? Waar lopen boeren tegenaan; wat is nu zichtbaar en wat is een sluimerende dreiging die pas bij de volgende generaties aan het licht komt?
Alle opgaven samen vragen om een integrale ruimtelijke visie, om samenwerkingen tussen sectoren en om ontwerpgericht denken. Alleen zo kunnen we duurzaamheid, voedselzekerheid en landschapskwaliteit met elkaar verbinden.
Op verkenning
Met haar werk en onderzoek laat landschapsarchitect Lieke Jildou de Jong van Landscape Collected zien hoe natuur en mensen in het verleden al samen het landschap maakten. Voorbeelden daarvan zijn haar ontwerpend onderzoek Zoetwatererven op het Groninger Hogeland en de studie die ze uitvoerde naar de voormalige rivier de Fivel.
Ook Mathijs Dijkstra van LAOS, een bureau met landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen, werkte in opdracht van waterschap Noorderzijlvest en de provincie Groningen aan een nieuw toekomstperspectief voor natuur en landbouw, specifiek in het Lauwersmeergebied.
Twee dagen lang gingen we met hen op verkenning in het Groninger landschap. De eerste dag bestond uit gesprekken op locatie en een bustocht waarin we met Lieke, Mathijs en bioloog en fotograaf Peter de Kan door het Hogeland trokken. Het werd een ontdekkingstocht door het landschap, met de onderzoeken van de landschapsarchitecten als routekaart.
De tweede dag gingen we verder waar we gebleven waren. In ateliers wierpen we een blik op verschillende ontwerpende onderzoeken. Aan het eind van de dag bespraken we de resultaten van deze tweedaagse met elkaar.
Foto's: Peter de Kan
ACTIEPROGRAMMA RUIMTELIJK ONTWERP
In 2025 ontving Stichting Coördinatie Lokale Architectuurinitiatieven vanuit het ministerie van OCW de opdracht om in heel Nederland een maatschappelijke dialoog over ontwerpend onderzoek op touw te zetten. GRAS coördineerde landsdeel Noord en organiseerde in het kader van het Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp in 2025 en 2026 een vijftal bijeenkomsten rondom dit thema.
