GRAS op Noorderzon // HOOP - editie IV
15 – 17 augustus 2025

Hoe roerig de tijden ook zijn, en hoe ingewikkeld ook de vraagstukken waarvoor we met z’n allen staan: we mogen nooit de moed verliezen. Daarom was GRAS ook in 2025 terug met HOOP op Noorderzon. Ook in deze vierde editie ging het over de grote opgaven die op ons bord liggen: van klimaatverandering, biodiversiteit en de energiecrisis tot een overspannen woningmarkt en de groeiende verschillen tussen arm en rijk – om er maar een paar te noemen.

Hoop, bij wijze van tegengif voor moedeloosheid, hebben we hard nodig. Daarom schotelen GRAS en Noorderzon je sinds 2022 een remedie voor. Drie gesprekken, met drie gasten die zelf vooraf hun gesprekspartner kiezen. Er zitten mensen op het podium die elkaar nog niet of nauwelijks kennen, maar vanuit verschillende perspectieven met dezelfde opgaven bezig zijn. Tijdens HOOP ontmoeten ze elkaar en krijgen ze volop de tijd voor een goed gesprek. En dat alles zónder gespreksleider.

Wat de gasten bindt? Ambitie, visie en de wil om met de grote opgaven van vandaag aan de slag te gaan. Samen gaan ze op zoek naar hoopvolle perspectieven op stad, landschap en samenleving.

Aflevering 1: Wilma Kempinga en Johan Vollenbroek
Op de barricades voor verandering

Foto: Hobbe Hollands

Scholen vervullen een cruciale rol in buurten, wijken, dorpen, onze samenleving en in ons leven. Toch wordt in Nederland elke week zo’n plek gesloopt. En dat terwijl een oude school met de juiste renovatie en transformatie weer als nieuw kan worden. Dat is ook nog eens goed voor het klimaat.

Waarom gaan we niet beter om met wat er al is? En hoe bereiken we die verandering? Wilma Kempinga is de drijvende kracht achter stichting Mevrouw Meijer, die zich al vijftien jaar inzet voor goede en karaktervolle schoolgebouwen. Slopen? Dat staat niet in haar woordenboek.

Johan Vollenbroek strijdt voor een beter milieu en voor het behoud van de natuur in Nederland. Hij richt zich met zijn milieuadviesbureau Mobilisation for the Environment op bezwaarprocedures en processen tegen bedrijven die niet aan de milieurichtlijnen voldoen. En met resultaat. Zo won hij in 2019 een zaak tegen de Nederlandse Staat, waardoor alle stikstof-uitstotende projecten werden stilgelegd: het begin van de stikstofcrisis. Voor zijn verdiensten ontving hij onder meer de Heimans en Thijsse-prijs in 2021.

Aflevering 2: Sanne van Manen en Mirjam de Rijk
Betaalbare woningen voor iedereen

Foto: Robin Marks

Huurprijzen blijven stijgen, voor starters zonder jubelton zijn koophuizen onbetaalbaar en er worden te weinig nieuwe woningen gebouwd. Kortom, er is een wooncrisis. Hoe kon het zover komen? Is er licht aan het eind van de tunnel? En hoe komen we dan wél aan betaalbare woningen? 

Sanne van Manen is een van de initiatiefnemers van Platform Woonopgave, een groeiend collectief van architecten, stedenbouwkundigen, ontwikkelaars, bouwers, beleidsmakers, overheden en anderen die zich druk maken over de wooncrisis. Ze zoeken naar alternatieve oplossingen die betaalbaar, duurzaam en toekomstbestendig zijn. Daarnaast heeft Van Manen haar eigen ontwerppraktijk, Studio Meent. Ze houdt zich bezig met sociale en collectieve ontwerpvraagstukken op het gebied van architectuur, stedenbouw en onderzoek. 

Onderzoeksjournalist, columnist en schrijver Mirjam de Rijk is columnist voor De Groene Amsterdammer en was eerder onder meer wethouder in Utrecht en directeur van stichting Natuur en Milieu. Ze werd met haar boek Gekaapt door het kapitaal genomineerd voor de Brusseprijs voor het beste journalistieke boek en voor de prijs voor het beste politieke boek. Een van haar specialismen: wonen, en hoe het komt dat dit zo duur geworden is.

Aflevering 3: Menno Schilthuizen en Agnes van den Berg
VERBORGEN STADSNATUUR

Foto: Hobbe Hollands

De stad vormt voor veel dier- en plantensoorten een rijk ecosysteem. Voor sommige dieren is de stad een voedselrijk rotslandschap. Andere doen zich tegoed aan het aangelegde stadsgroen. Stadsnatuur is daarom van groot belang voor het behouden van biodiversiteit. Parken en ander groen zorgen ook nog eens voor verkoeling bij extreme hitte en vangen bij extreme buien regenwater op. Stadsnatuur draagt bij aan de gezondheid van mens én dier.

Als evolutiebioloog en hoogleraar kenmerkevolutie en biodiversiteit aan de Universiteit van Leiden bestudeert Menno Schilthuizen hoe dieren zich aanpassen. Daarbij is hij vooral geïnteresseerd in snelle evolutie, in natuurlijke situaties of in situaties die door mensen zijn beïnvloed. Met zijn boeken Darwin in de Stad (2022) en Darwin in de Achtertuin (2025) betrekt hij een breed publiek bij zijn zoektocht.

Wetenschapper, onderzoeker en omgevingspsycholoog Agnes van den Berg doet met haar bureau Natuurmensen sinds 2012 omgevingspsychologisch onderzoek. Daarnaast was ze van 2012 tot 2021 bijzonder hoogleraar natuurbeleving aan de Rijksuniversiteit Groningen. Haar boek Dichter bij de Natuur (2024) was het resultaat van meer dan dertig jaar onderzoek naar wat de natuur voor ons als mensen betekent.