Van onze correspondent in Winschoten // De Metamorfosen van Winschoten

Ik sta met mijn klasgenoten op een podium voor de nieuwe bioscoop op het Marktplein in Winschoten. Het is september 1991. Voor ons staan honderden mensen, sommigen met fototoestel. Naast ons staat de burgemeester, samen met voetballegende en Winschoter Arie Haan.

‘Winschoten glorie, Winschoten victorie.
Winschoten hoog, Winschoten droog’       

Omdat Winschoten in 1391 voor het eerst genoemd werd als plaats, is het een week lang feest. 600 jaar Winschoten! Mijn klasgenoten en andere kinderen zingen bovenstaande regels in ieder geval uit volle borst mee. D’Olle Witte, de bekende Winschoter toren, glinstert in de zon. Het leven is mooi en simpel, de toekomst ongewis maar vol hoop en voorspoed voor het middeleeuwse Oost-Groninger stadje.

Het is 2025, en ik sta weer op die plek voor de oude bioscoop, die inmiddels ook alweer een gesloten sportschool is. Met documentairemaker Tom Tieman, die een audiotour over Winschoten aan het maken is, sta ik te filosoferen. Terwijl mijn grijze haren verwaaien in een ietwat gure wind, vraag ik me af hoe snel het is gegaan. Met mijn leven én dat van Winschoten. 

De herinneringen die je hebt aan een plek, passen namelijk vaak niet meer bij die plek. Jij verandert, de plek verandert. Maar toch probeer je iets vast te houden. Je hoopt iets te zien, ruiken of horen dat jouw verhaal, jouw geschiedenis, nog verbindt met een plek, hoezeer die ook veranderd is.

Eerder schreef ik als correspondent voor GRAS al over hoe in pakweg 25 tot 30 jaar het gemoedelijke stadje aan het oude riviertje de Rensel een metamorfose onderging. Van sommige plekken in de stad weet ik niet eens meer wat er stond. Maar als ik uitzoom is het eigenlijk al eeuwen aan de gang: de vooruitgang, de vernieuwing. Vraag iemand uit de 17de eeuw naar het huidige Winschoten te komen kijken, en diegene vraagt zich af hoe je in hemelsnaam de Spanjaarden of Duitsers buiten je stad houdt zonder vestingmuren.

Vraag je het iemand uit de 19de eeuw, dan krabt die zich achter zijn oor omdat hij zijn schip niet meer kan aanleggen aan de kade van de gedempte Venne. Of iemand uit de jaren vijftig – daarvan zijn er nog genoeg: die begint over een centrum met kleine straatjes, arbeidershuisjes en winkeliers van allerlei pluimage. Dat was de situatie tot begin jaren zeventig de grote doorbraak het centrum wederom onherkenbaar veranderde.

Op diezelfde manier kijk ik vandaag naar wat inmiddels een lege vlakte is, maar waar zich 44 jaar geleden mijn kraamkamer bevond. Het St. Lucasziekenhuis is niet meer, op een paar bewaarde gebouwen na, die gelukkig in stijl gerestaureerd gaan worden. Ik kan de katholieke kerk zien vanaf de Mr. D.U. Stikkerlaan. Het geeft best een mooie aanblik, zonder ziekenhuis ervoor. Ik ben benieuwd naar de uiteindelijke invulling, met woningen in de pakhuizen die er ook nog staan. Een heel nieuw stukje stad.

En zo begint de 21ste-eeuwse metamorfose van Winschoten – of eigenlijk is hij al begonnen. Een volgend hoofdstuk in de inmiddels lange geschiedenis. Het wordt een gedaanteverandering die hopelijk tot trotse inwoners en blij verraste bezoekers leidt. De stad zal wederom een nieuw aangezicht krijgen. In het voorjaar van 2026 zal de bouw van het gemeentehuis aanvangen. Daardoor verdwijnt gelukkig ook die, excusez le mot, puist van een HEMA in zijn huidige vorm.

Ook is het de ambitie van de gemeente Oldambt om het water terug te brengen naar waar het ooit stroomde. Het Burgemeester Schönfeldplein wordt een haventje, is het plan. Ik kan me daar nog niet zoveel bij voorstellen, maar mijn 19de-eeuwse voorgangers zullen glimlachend toekijken hoe het water van die oude Rensel het centrum weer bereikt.

Dat die metamorfose nu plaatsvindt, heeft deels ook te maken met de bevolkingsgroei van Winschoten en de gemeente Oldambt.

Groei?, zegt u?

Eigenlijk is het Oldambt al een tijdje geen krimpregio meer. Van dat imago moet het gebied ook zo snel mogelijk af. Van krimp naar groei, en uiteindelijke bloei. Winschoten, en vooral ook andere omliggende dorpen, plukken ook de vruchten van het langzaam maar zeker volstromende Blauwestad. De kavels gaan daar inmiddels als warmere broodjes over de toonbank dan jarenlang het geval was. Dankzij betere bereikbaarheid, onder meer door de Pieter Smitbrug, komen ook die bewoners vaker en sneller naar Winschoten.

Die bereikbaarheid wordt trouwens ook beter voor onze oosterburen, die straks vanuit Leer weer rechtstreeks naar Winschoten kunnen reizen met de trein. Na tien jaar wordt eindelijk de verbinding hersteld met de bouw van een nieuwe spoorbrug, ter vervanging van de Friesenbrücke die in 2015 geramd werd door een vrachtschip. Bovendien mogen de treinen vanaf februari 2026 een stuk sneller rijden, waardoor het mogelijk ook nog aantrekkelijker wordt om in Winschoten te wonen en in Groningen te werken.

Dan is er nog die Winschoter vastgoedcowboy, David Maas. Inmiddels is hij nog harder aan de weg aan het timmeren dan u eerder al heeft kunnen lezen. Zijn methode blijkt succesvol. Het opkopen en opknappen van allerhande panden, met oog voor de omgeving en rijke historie, werpt zijn vruchten af. Er komt weer levendigheid in het gebied rond D’Olle Witte. Leegstaande panden worden verduurzaamd en opgetopt, en er komen weer ondernemers én bewoners naar het centrum.

Maas' meest ambitieuze plan, het omtoveren van het lege en ongezellige Marktplein, moet de komende jaren werkelijkheid worden. Hij kocht een groot deel van de panden rondom de kerk op, waaronder de oude bioscoop. Samen met de gemeente wil hij ervoor zorgen dat het weer een bruisende plek wordt, waar men graag vertoeft. Met het groen, de terrassen en de reuring die horen bij een stad.

35 jaar geleden zongen wij onbezorgd ‘Winschoten Glorie, Winschoten Victorie'. Dat die zinnen maar mogen doorklinken in de huidige metamorfose. Dan staan er straks weer schoolkinderen te zingen op het gezellige Marktplein van Winschoten, hoopvol over de toekomst van hun 635-jarig stadje aan de Rensel.