Groningen en skaters: it’s complicated – maar er bloeit iets op

In een goed functionerende binnenstad is ruimte om te zitten, wandelen, eten en drinken, winkelen, fietsen, spelen en sporten. Het stond al in de Doelstellingennota uit 1972, waarmee het toenmalige college van B en W de aanzet gaf voor wat daarna uitgroeide tot typisch Gronings stadsbeleid. Met de recente herinrichting van de Grote Markt en het gebied daaromheen is de nadruk nog maar weer eens gelegd op wat de essentie van de Groninger binnenstad is: ruimte voor iedereen.

Hobbe Hollands is beleidsmedewerker bij de gemeente Stadskanaal. Maar bovenal doorkruist hij als skater en skatefotograaf zijn woonplaats Groningen. Namens de groep Rollend Groningen maakt hij zich hard voor een skatevriendelijke stad. Want dat is Groningen nog altijd niet, vinden ze, ondanks de recente campagnes om urban sports in de etalage te zetten.

Zeker, in het Stadspark kwam in 2023 het eerste deel van een serieus skatepark gereed, een langdurige wens van Groningse skaters. Maar nog liever dan zo’n plek met bedachte objecten gebruiken veel van hen de obstakels die ze overal in de stad tegenkomen. Trapleuningen, stoepen, bankjes, palen, bloembakken – de mogelijkheden en uitdagingen zijn eindeloos.

Op een zonnige doordeweekse middag sta ik met Hobbe voor de rijksmonumentale Korenbeurs aan de Vismarkt. Op de natuurstenen randen naast de trappen van het gebouw uit 1865 zijn ijzeren strips gemonteerd. Ze zitten er al minstens twintig jaar, weet hij. De inmiddels rammelige, roestige strips zijn een maatregel tegen ongewenst gebruik: skaten mag hier niet.

Overal in de Groninger binnenstad vind je dergelijke anti-skatemaatregelen. Er is zelfs een term voor: skatestoppers. Als je, zoals ik, zelf nooit op een skateboard staat, vallen ze je niet op. Maar dik veertig jaar nadat de plank op wieltjes in Nederland zijn intrede deed, wordt skaten in de hoofdstad van het Noorden nog altijd gezien als ongewenst gebruik van de openbare ruimte. 

Skaten als marketingmiddel 

Tussen de stenen paaltjes voor het pand van budgetwinkel Flying Tiger aan de Vismarkt hangen metalen kettingen met scherpe punten. Die kwamen er een paar jaar geleden te hangen, toen Douwe Egberts hier een winkel had, weet Hobbe. Skaters gebruikten de lage stenen trap voor de winkel tot dat moment graag, maar dat kon daarna niet meer.

Hij snapt best dat een winkelier niet wil dat zijn clientèle omver gereden wordt. Maar, benadrukt hij: skaters zelf zitten ook niet te wachten op botsingen met winkelend publiek. ‘We skaten daarom nooit op een plek als deze wanneer zo’n winkel open is.’

In de etalage van de winkel staan skateboards, merkt hij gniffelend op. Het past in het beeld dat hij overal om zich heen ziet, van skaten als hippe bezigheid waarmee winkels, maar ook de stad, zichzelf in de markt proberen te zetten. Maar ondertussen blijft bijpassend beleid achter. 

Ook de achterkant van het stadhuis, naast het Goudkantoor, is al decennia een populaire skateplek. Hobbe laat zien wat het skaten hier tot nu toe veroorzaakt heeft: de bovenkant van de natuurstenen randen is wat verkleurd en een beetje afgesleten. Zelfs als je hart voor erfgoed hebt, kun je het met een beetje redelijkheid niet storend noemen.

Minder goed ging het nadat begin 2024 op deze plek een natuurstenen waterelement geplaatst werd. Het is gemaakt van Wachenzeller dolomiet, een kwetsbare steensoort, dezelfde als waarmee het Forum bekleed is. Nadat iemand met een bmx-fiets op het object sprong, brak een stuk steen af.

Het directe gevolg van die gebeurtenis was dat de gemeente Groningen in mei 2024 een drastische maatregel afkondigde: een skateboardverbod voor de Vismarkt, Grote Markt en Nieuwe Markt. Een opmerkelijke actie, vindt Rollend Groningen, nog los van het gegeven dat het geen skater was die de schade veroorzaakte. Hobbe: ‘We zijn al een tijd met de gemeente in gesprek en proberen juist om samen dingen te verbeteren.’ 

De zorg van de gemeente begrijpt hij heel goed. Zijn frustratie zit ‘m ook niet in het gegeven dat er niet op de natuurstenen elementen geskatet mag worden. ‘Het punt is dat ze bij voorbaat, zonder onderzoek of enige kennis van hoe wij zo’n element gebruiken, een verbod afkondigen. Ik vind het een bizar besluit, en het past totaal niet bij de ambities die de gemeente heeft.’ 

In gesprek met de gemeente

Guido Roegholt is projectleider bij de gemeente Groningen, zijn werkgebied is de binnenstad. Tot voor kort stond de gemeente amper stil bij wat skaten daar betekent, erkent hij. ‘In het ontwerptraject van de vernieuwde Grote Markt hebben we weliswaar expliciet stilgestaan bij het gegeven dat we objecten maakten die misschien gebruikt zouden kunnen worden door skaters, alleen we waren ons niet bewust van de manier waarop een object wel of niet skatebaar is. Binnen onze ontwerpafdeling lopen simpelweg geen skaters rond.’

‘Dat de gemeente zonder onderzoek of enige kennis een verbod afkondigt, past totaal niet bij de ambities die ze heeft’

Daarom meldde Rollend Groningen zich zelf maar bij de gemeente. Bij de eerste ontmoeting was de toon niet al te vriendelijk, vooral omdat bij bepaalde ambtenaren verontwaardiging heerste over de beschadiging van het natuurstenen waterelement. Maar daarna kwam het gesprek wel op gang. 

Op het element achter het stadhuis liet de gemeente skatestoppers plaatsen: om de pakweg twee meter zit een bronskleurig metalen plaatje. ‘Ze zijn zo geplaatst dat je hier nog prima zou kunnen skaten’, zegt Hobbe. ‘Ik heb het idee dat het een overhaaste beslissing geweest is. Dat er even snel iets moest.’ Skatestoppers zitten vaak ook op plekken die skaters helemaal niet interessant vinden, zegt hij. Met andere woorden: er lijkt niet goed over te worden nagedacht.

Naast het veroorzaken van schade is de kans op gevaarlijke situaties in de binnenstad voor de gemeente Groningen een reden om skaters op een aantal plekken te weren. ‘Je wilt niet dat iemand ergens op een randje een broodje zit te eten en ineens een skater in z’n nek krijgt’, zegt Roegholt. 

Hobbe kent het argument. ‘Maar de gemeente kan het niet hard maken’, stelt hij. ‘Volgens mij maken ze hun beleid vooral op gevoel. Daarover proberen we nu al een tijdje het gesprek aan te gaan.’

Data over ongelukken met skaters zijn er inderdaad niet. De gemeente wil, in de woorden van Roegholt, ‘voorkomen dat bezoekers van de binnenstad ongewenste situaties ervaren’.

Skaters letten goed op hun eigen veiligheid en die van omstanders, benadrukt Hobbe. ‘Wat wij doen is niet gevaarlijk. Als we ergens skaten, staan er altijd twee mensen te spotten of er fietsers aankomen, bijvoorbeeld. Dat kan niet anders. Wij willen zelf ook geen ongelukken.’

Roegholt gelooft onmiddellijk dat skaters oog hebben voor hun omgeving, en ziet ook dat er met de groep prima te praten valt. Dat gesprek wil de gemeente dan ook blijven voeren. ‘Maar het moet eigenlijk niet aan skaters zelf zijn om in te schatten of ze op een plek wel of niet kunnen skaten. Op bepaalde plekken willen we het gewoon niet, en dat recht moeten we houden.’ 

Aantrekkingskracht

Zoals veel skaters volgt Hobbe de ontwikkeling van de stad op de voet. Het ontwerp van het nieuwe Zuiderplantsoen trekt in het bijzonder zijn aandacht. ‘Ze willen daar op bepaalde plekken oplopende randjes maken. Het idee is nu om die in het gras te zetten, maar het zou supervet zijn als je ze een klein stukje opschuift en op het wegdek zet. Dan kun je ze skaten.’

Je ziet het zweet bij ambtenaren al uitbreken, bij dit idee. Want onschuldige voorbijgangers moeten op zo’n plek natuurlijk voor hun leven vrezen. 

Absoluut niet, verzekert Hobbe. Al was het maar omdat alleen serieuze en ervaren skaters zo’n obstakel aandurven, en er daardoor niet dagelijks gebruik van gemaakt zal worden. ‘Daar hebben mensen in het park echt geen last van.’

‘Dit is uniek, skaters uit andere steden komen hiervoor naar Groningen. Waarom zou je ons verbieden hierop te skaten?’

We lopen over de Grote Markt. Voor de voormalige V&D zit rondom de boomspiegel van een grote plataan een schuin oplopende granieten rand van een halve meter hoog. Er zitten geen skatestoppers op. Het element lijkt zelfs gemaakt om op te skaten, en dat werd tot nu toe ook toegestaan. Hoe eenvoudig ook, Groningse skaters zijn er wild enthousiast over. Op de rand is geen beschadiging te zien, en ook de boom heeft niks te lijden.

Dat deze skatebare rand hier zit, is toeval, zegt projectleider Guido Roegholt. ‘Het maken van bewuste keuzes op dat vlak moet nog wat meer doordruppelen.’ Met elkaar in gesprek zijn helpt daarbij. ‘Er is een deurtje opengezet. Maar het is zoeken, aftasten, en voor sommigen misschien wat onwennig nog.’

Alle goede intenties ten spijt zorgt het skateverbod ervoor dat skaten, strikt genomen, ook op deze granieten rand niet meer mag. ‘Dit ding is te gek’, zegt Hobbe met een grote lach op zijn gezicht. ‘Skaters uit andere steden komen hiervoor naar Groningen. Dit is zo uniek. Waarom zou je ons verbieden hierop te skaten?’

Achter die vraag gaat voor hem een grotere vraag schuil: ‘Wat wil je als gemeente met skateboarders in de binnenstad?’ Mensen naar Groningen trekken is immers wat de gemeente zich ten doel stelt. Maar geldt dat niet voor skaters en wel voor mensen die komen shoppen of de stad wandelend verkennen?

Skatesteden als voorbeeld

Groningen hoeft in de weg naar een skatevriendelijke stad niet zelf het wiel uit te vinden: er zijn genoeg goede voorbeelden. Zo is het gebied rondom het museum MACBA in Barcelona een trekpleister voor skaters uit de hele wereld. Er was recent in het museum zelfs een expositie over skateboarden.

In Parijs is een straatje met obstakels, speciaal voor skaters, en in Bordeaux vind je een plein met een marmeren kunstobject waar je óók op mag skaten. Ook in Deense steden houden ze rekening met skaters. En Nederlandse steden als Arnhem en Eindhoven laten zien dat het in eigen land echt anders kan.

We lopen op busknooppunt UMCG Noord af, een nieuwe en voor skaters aantrekkelijke plek. Er is open ruimte, overal zijn bankjes en randjes en er wonen weinig mensen direct omheen. Hobbe hoorde van de aannemer dat deze hier tijdens de bouw voor tienduizend euro aan skatestoppers had aangebracht: het bedrijf was tot de oplevering verantwoordelijk voor eventuele schade. 

Hij tikt op een metalen buis die zigzaggend over een betonnen bankje loopt. Er zitten skatestoppers op, maar voor skaters is dit element op deze plek überhaupt niet aantrekkelijk. Hij wijst: ‘Maar die bloembakken daar, die skaten we het meest. En daar zitten ze niet op. Dus dit is weggegooid geld.’

Rollend Groningen zou graag zien dat de gemeente met een andere blik naar plekken als deze kijkt. Overdag is dit een drukke locatie, maar ’s avonds gebeurt er weinig. ‘Dan heb je een fucking mooi stukje stad, met ‘s avonds alleen een uitgestorven bushalte. Als ze iets meer hun best gedaan hadden, en een paar skatebare elementen hadden geplaatst, dan had je hier een supervette spot. En daarmee levendigheid.’ 

Eyeopener

Skaters gaan op een andere manier met een binnenstad om dan winkelend publiek of mensen die op een terras gaan zitten. Op hun eigen manier maken ze gebruik van de stad, waarbij ze elementen waarderen die niet-skaters niet eens zien. Het lijkt precies aan te sluiten bij de kracht van goede openbare ruimte, die waardevol is voor verschillende doelgroepen en activiteiten.

Rollend Groningen is al een tijd in gesprek met de afdeling Stadsontwikkeling van de gemeente. Hobbe: ‘Ik merkt dat ze best willen meedenken, maar binnen de gemeente bestaat nog geen eenduidig beeld over wat ze nu precies willen met skaten. Dat is denk ik de reden dat verschillende projecten op verschillende manieren worden aangepakt. Er is geen uniform idee, en dat zie je terug in het beleid.’

Projectleider Guido Roegholt erkent dat. ‘We wogen skaten tot nu toe niet mee in de keuzes die we maakten.’ Dat is inmiddels aan het veranderen, voegt hij eraan toe. De kwestie rondom het skaten op de Grote Markt en het daarop volgende gesprek met de skaters was daarbij een ‘eyeopener’ voor de gemeente.

Maar in plaats van skaters alle ruimte te geven, doet de gemeente eerst een stap terug. ‘De vrijheid is wat ons betreft nu iets te groot. We moeten met elkaar een bepaalde modus vinden waarin we aan de ene kant plekken creëren die ook geschikt zijn voor skaters, maar aan de andere kant kunnen zeggen dat we het op andere plekken absoluut niet willen. En we willen in het ontwerpproces best expliciet de vraag stellen of we iets skatebaar willen maken of juist niet, met de grenzen en limieten die we als gemeente stellen.’ 

Het komt redelijk in de buurt van wat de skaters zouden willen. Want een stad die het goed doet, wijst inderdaad specifieke plekken aan waar je mag skaten, legt Hobbe uit. Als het dan ergens anders niet mag, accepteren skaters dat. ‘De gemeente wil graag dat op de Grote Markt van alles gebeurt. Ik kan je verzekeren dat als je daar een object van een halve meter hoog neerzet, waar je van alles op kunt, je de hele dag door levendigheid hebt.’ 

Bewuster ontwerpen

Terug naar de Korenbeurs. Ondanks de skatestoppers is dit al decennia een populaire spot. Niet overdag, als de in het gebouw gevestigde supermarkt open is, want dan wemelt het hier van de mensen. Maar na 10 uur ’s avonds komt hier regelmatig een groepje naartoe. Ze gebruiken vooral voor de trappen van het gebouw.

‘Maar laatst heeft voor het eerst iemand bovenop de skatestoppers een truc gedaan’, zegt Hobbe. Hij grijnst. ‘Heel vet. Hij grindde helemaal van achter naar voren, dat had nog nooit eerder iemand geprobeerd.’ Lachend: ‘Dus blijkbaar zijn die strips toch te skaten, daar zijn we nu achter.’

Als pakweg twintig jaar geleden een groepje skaters in de binnenstad bezig was, reageerde het grootste deel van de voorbijgangers of uitbaters negatief. ‘Dan werden we weggestuurd. Maar tegenwoordig is dat volledig omgedraaid. Overal waar we skaten, staan mensen te kijken, vaak ook ouders met kinderen. Ze vinden het tof om te zien wat we doen.’

Goede skaters zorgen voor entertainment, zoals goede straatmuzikanten dat ook doen. En ze inspireren kinderen om ook een board op te pakken, passend bij de urban sports-agenda van de gemeente.

‘De binnenstad biedt veel aanknopingspunten voor skaters’, ziet Roegholt. ‘En we kunnen niet eindeloos blijven verbieden en ‘nee’ blijven zeggen. Waar het kan willen we meebewegen en meewerken. Bij volgende projecten denken we er in een eerder stadium over na of we wellicht andere keuzes kunnen maken, als het om materiaal gaat, zodat een object wel te skaten is maar niet kapot gaat. Het moet een bewuste afweging worden. Dan hoef je niet achteraf pleisters te plakken, algemene plaatselijke verordeningen aan te passen en te handhaven.’

Binnen de gemeente hoort Roegholt niet bij de mensen die het beleid bepalen, hij voert uit. ‘Als de politiek wil dat er beleid voor komt, krijgen wij die opdracht vanzelf. Misschien is Groningen dan over een paar jaar ook een stad waar skaten gewoon onderdeel is van het binnenstadsbeleid. Zoals het maken van ruimte voor fietsers en voetgangers hier gemeengoed geworden is, kan ruimte voor skaters op termijn ook vanzelfsprekend worden. We hopen dat we daarin als gemeente en skaters met elkaar een bepaalde modus kunnen bereiken.’ 

In het voor de skaters meest ideale geval zou de gemeente vóór de ontwikkeling van een locatie met hen in gesprek gaan, zegt Hobbe. ‘Ze zouden ons kunnen vragen op welke manier er binnen de bestaande ontwerpen iets verzonnen kan worden waardoor skaten daar iets toevoegt aan de omgeving. Dat zit ‘m dan misschien in het 20 centimeter opschuiven van een randje, zodat het een schansje wordt. Je zou willen dat ergens een stukje stad zo wordt ingericht dat het aantrekkelijk is voor skaters én niet-skaters. Dan heb je een bruisende plek.’